Aanpak

Aan de slag met opgroeien in een kansrijke omgeving

De gemeenteraad heeft op donderdag 4 november unaniem besloten dat onze gemeente de komende 10 jaar inzet op het  Opgroeien in een kansrijke Omgeving, gebaseerd op het IJslands Preventiemodel. Maar wat houdt dat precies in?

Het IJslandse preventiemodel is een primaire preventieaanpak gericht op het creëren van een positieve leefomgeving, waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien, zonder middelengebruik. Met het werken volgens de principes van het IJslandse preventiemodel, werken we aan het terugdringen van alcohol-, drugs- en tabaksgebruik onder jongeren en aan het verbeteren van hun welbevinden. Dit gebeurt op een onderbouwde, met data gestuurde, succesvol gebleken aanpak, waarin lokale partners en ouders samenwerken en de gemeente regisseur is van de aanpak.

 

 

In 2022 heeft het IJslandse Preventiemodel een nieuwe naam gekregen: de nieuwe naam luidt Opgroeien in een Kansrijke Omgeving, ook wel afgekort tot OKO. Hiermee benadrukken we wat het doel is van de aanpak; dat alle jongeren in Nederland kunnen opgroeien in een kansrijke omgeving, waar aandacht is voor welbevinden en het voorkomen van middelengebruik.

Het IJslands preventiemodel is een primaire preventieaanpak gericht op het creëren van een positieve leefomgeving, waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien, zonder middelengebruik.
De uitgangspunten hierbij zijn om als volgt te werken:

  • Evidence based: onderzoek stuurt de praktijk aan.
  • Community based: organisaties en personen in de omgeving van jongeren worden zoveel mogelijk betrokken.
  • In dialoog: continue dialoog tussen onderzoek, beleid en praktijk.
  • Duurzaam: lange termijn commitment en investering is nodig.

De eerste stap die ze in IJsland hebben gezet, is nagaan hoe het komt dat jongeren wel of geen middelen gebruiken. Uit de wetenschappelijke literatuur hebben de IJslanders de belangrijkste omgevingsfactoren geselecteerd die het risico op middelengebruik verkleinen (beschermende factoren) en het risico vergroten (risicofactoren). Deze zijn grofweg op te delen in vier domeinen of omgevingen:

  • Gezin
  • Peergroep (vrienden en leeftijdsgenoten)
  • School
  • Vrije tijd

Hieronder vallen factoren zoals emotionele support van ouders en deelname aan professioneel begeleide vrijetijdsactiviteiten, die een beschermende werking kunnen hebben op het middelengebruik van jongeren.

Naast deze community-based aanpak, waar interventies op lokaal niveau worden ingezet, spelen landelijke wetgeving en maatregelen ook een rol. Zo kunnen jongeren in IJsland tabak kopen vanaf 18 jaar en alcohol vanaf 20 jaar. Daarnaast is er een landelijke campagne geweest tegen roken. Waarschijnlijk zijn de goede resultaten die IJsland de laatste 20 jaar heeft geboekt toe te schrijven aan de combinatie van lokale en landelijke acties.

Om na te gaan hoe het gaat met de IJslandse jeugd, maken ze in IJsland gebruik van een jaarlijkse monitor. Op school worden alle leerlingen van 10 tot 20 jaar jaarlijks bevraagd door middel van een uitgebreide vragenlijst, waarin de belangrijkste risico- en beschermende factoren aan bod komen. De resultaten van deze monitor worden binnen twee tot drie maanden teruggekoppeld in rapporten op landelijk, gemeentelijk en schoolniveau aan diverse stakeholders.

Op basis van deze rapporten gaan onderzoekers, beleidsmakers en mensen uit de praktijk de dialoog met elkaar aan om prioriteiten te bepalen. Samen bedenken zij op welke risico- en beschermende factoren ingezet moeten worden, welk beleid en welke interventies daarvoor geschikt zijn en welke stakeholders een rol kunnen spelen. Uit de praktijk worden bijvoorbeeld ouders, scholen en organisators van jeugdactiviteiten betrokken. Het betrekken van de community is dus een cruciaal onderdeel van deze werkwijze. Doordat de monitor jaarlijks wordt uitgevoerd, krijgen de stakeholders snel feedback en kunnen de preventie-activiteiten worden bijgesteld waar nodig.

Het IJslandse model bestaat niet uit een vast pakket interventies of campagnes. Lokaal wordt besproken wat de grootste problemen zijn en waar kansen liggen om deze aan te pakken. Om de participatie in sport en andere vrijetijdsactiviteiten te verhogen, hebben ze in IJsland bijvoorbeeld een vrijetijdspas ontwikkeld. Jaarlijks krijgen alle jongeren in Reykjavik een vrijetijdspas waar een bedrag van omgerekend circa 400 euro op staat, die ze kunnen gebruiken voor georganiseerde sportlessen en culturele activiteiten.

Dit alles heeft geresulteerd in een preventieve aanpak die ertoe heeft geleid dat IJslandse jongeren nu de minst gebruikende jongeren zijn in Europa. Het Trimbos instituut heeft dit concept naar Nederland gehaald. De komende 4 jaar werken we met hen samen om deze principes ook op Goeree-Overflakkee te implementeren.